Niewiele jest miejsc na Mazowszu, o których opowieść snuje się nie przez daty i nazwiska. Tu historię pisze praca ludzkich rąk. Należą do nich Góra Kalwaria oraz leżący trzy kilometry dalej Czersk. Dzieje tego terenu tworzy rzemiosło i rękodzieło. Zaczyna je dłuto kamieniarza i młot kowala, a kończy igła i nić w rękach współczesnych twórców.
Czersk — dłuto, cegła i gotycka twierdza
Opowieść zaczyna się w Czersku. Przez około 150 lat był on stolicą Księstwa Mazowieckiego. Należał też do najważniejszych ośrodków militarnych regionu. Na przełomie XIV i XV wieku książę Janusz I Starszy wzniósł tu murowany, gotycki zamek. W miejscu dawnego grodu powstał obiekt, który sam był aktem rzemieślniczej pracy. Decyzja o budowie pociągała za sobą kolejne. Wokół twierdzy i dworu działało bowiem całe zaplecze zawodowe. Pracowali tu kamieniarze, murarze, kowale, cieśle i rzemieślnicy obsługujący książęcą siedzibę. Cegła, zaprawa, żelazne okucia i drewniane konstrukcje powstały ręcznie. Źródła piszą o tych warsztatach niewiele. Są one jednak materialnym fundamentem historii tego miejsca.
Do dziś wyniosłe wieże czerskiego zamku górują nad okolicą. Stanowią trwały dowód umiejętności tych, którzy go stawiali. Administratorem zamku jest dziś Ośrodek Kultury w Górze Kalwarii. Ruiny górują nad pradoliną Wisły. Pozostają więc jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabytków południowego Mazowsza.
Góra Kalwaria — Nowa Jerozolima nad Wisłą
Sąsiednia osada, wieś Góra, przez stulecia pozostawała w cieniu Czerska. Nazwę zawdzięczała nadwiślańskiej skarpie. Pierwsze wzmianki o niej sięgają średniowiecza. Przełomem był rok 1666. Wtedy biskup poznański Stefan Wierzbowski nabył wieś. Chciał zrealizować odważny plan, czyli utworzyć tu pierwszą na Mazowszu kalwarię. Miało to być sanktuarium poświęcone Męce Pańskiej. Miejsce to przypominało Jerozolimę z czasów Chrystusa.
Zamierzenie się powiodło. W 1670 roku Nowa Jerozolima otrzymała prawa miejskie. Szybko stała się ośrodkiem pielgrzymkowym. Ściągali tu wierni z Mazowsza i z całego kraju. Za pielgrzymim ruchem musiała więc podążać praca rąk. Kaplica po kaplicy, kapliczka po kapliczce, karczma po karczmie. Dzięki temu miejscowe rzemiosło zbudowało Nową Jerozolimę w dużej mierze od podstaw. Codzienne utrzymanie miasta wymagało też warsztatów: stolarskich, kowalskich, garncarskich i tkackich.
Handel, warsztat i wielokulturowe miasto
Przez kolejne stulecia miasto rozwijało się jako nadwiślański ośrodek handlowo-rzemieślniczy. Osiedlali się tu kupcy i rzemieślnicy. W 1802 roku dołączyła do nich społeczność żydowska. Wniosła ona do Góry Kalwarii własne, bogate tradycje zawodowe: warsztaty, handel i rzemiosło. Pod koniec XVIII wieku Nowa Jerozolima zaczęła jednak podupadać jako ośrodek pielgrzymkowy. Decydującym ciosem był trzeci rozbiór Polski w 1795 roku oraz ponad dekada zaboru pruskiego. Miasto przetrwało, bo praca i handel mieszkańców utrzymywały je przy życiu.
Góra Kalwaria leży na Urzeczu. To nadwiślański mikroregion etnograficzny o własnej kulturze, obrzędowości i tradycjach pracy. Z tego dziedzictwa miasto czerpie do dziś.
Rękodzieło jako nić łącząca epoki
Historię Góry Kalwarii i Czerska można opowiedzieć jako ciąg prac rzemieślniczych. Prowadzi on od budowy zamku, przez wznoszenie kalwaryjskich kaplic, po warsztaty miejskie. Te ostatnie utrzymywały miasto przy życiu. Ta nić nie została zerwana. Współcześnie pielęgnują ją:
– Ośrodek Kultury w Górze Kalwarii — opiekun czerskiego zamku, organizator działań edukacyjnych i artystycznych,
– Towarzystwo Miłośników Góry Kalwarii i Czerska — strażnicy pamięci o regionie,
– misterium pasyjne organizowane przed Wielkanocą, łączące tradycję z twórczym działaniem,
– pikniki historyczne i turnieje rycerskie na zamku w Czersku, przywracające dawne rzemiosła w formie pokazów.
Historia rękodziełem pisana nie jest więc zamkniętym rozdziałem. To opowieść, która wciąż trwa i wciąż szuka rąk, które ją podejmą.
Zapraszamy przedszkola, szkoły i seniorów
Nasza oferta jest przygotowana z myślą o grupach w każdym wieku:
- przedszkola i szkoły — zajęcia, które idealnie uzupełniają lekcje o regionie, jego zamkach i dawnych rzemiosłach: pierwsze doświadczenie pracy narzędziami i malowanie gotowych prac,
- seniorzy — zajęcia spokojniejsze, oparte na precyzji i dawnej estetyce; string-art i praca z drewnem pozwalają skupić się na rękach i dać satysfakcję z gotowego dzieła,
- domy kultury, biblioteki i świetlice — wydarzenia kulturalne o charakterze warsztatowym,
- rodziny i grupy mieszkańców — spotkania integracyjne i warsztaty okolicznościowe, także w plenerze, jak choćby w okolicach czerskiego zamku.
Podsumowanie — historia, którą pisze się dalej
Góra Kalwaria — historia rękodziełem pisana to nie tylko hasło. To trafny opis rzeczywistości. Związek tego terenu z rękodziełem ma charakter historyczno-kulturowy. Wywodzi się z pracy rzemieślników, którzy wznieśli czerski zamek i kalwaryjskie sanktuarium. Łączy się też z warsztatami kupieckiego miasta nad Wisłą oraz z tradycją Urzecza. Dziś tę spuściznę pielęgnują Ośrodek Kultury, szkoły i lokalne instytucje.
Do tej opowieści chcemy dopisać swój fragment. Będzie on warsztatowy, ręczny i twórczy. Zapraszamy przedszkola, szkoły, biblioteki, domy kultury i ośrodki senioralne z Góry Kalwarii, Czerska i okolic do współpracy.
Skontaktuj się z nami i zorganizuj warsztaty rękodzieła lub string-art w swojej placówce. Niech historia tego miejsca pisze się dalej, pracą własnych rąk.
Majsterklepka.com
505 752 410
info@majsterklepka.com
